ئەحمەد نەجاتیان، سەرۆکی ڕێکخراوی نیزام پەرستاری، باسی لە کەمیی نزیکەی ١٠٠ هەزار پەرستار لە وڵاتدا کردووە. ناوبراو ڕۆژی شەممە ٢٥ی ڕەزبەری ١٤٠٥ لە گفتوگۆیەکی لەگەڵ ئاژانسی هەواڵی ئیرنا ڕایگەیاند کە ڕێژەی پەرستار بۆ تەختی نەخۆشخانە لە ئێراندا ئێستا یەک پەرستارە بۆ هەر تەختێک، لە کاتێکدا ئەم ڕێژەیە دەبێت بگاتە ١.٨. بە وتەی ئەو، وڵات هەموو ساڵێک هەزاران هێزی پەرستاری پێدەگەیەنێت، بەڵام کێشە گوزەرانییەکان، مەرجە سەختەکانی کار و نەبوونی هەلی کار بۆ دەرچووان وایکردووە کە سیستەمی دەرمان هەمیشە لەگەڵ کەمییەکی ئێجگار زۆری هێزی مرۆیی ببێتەوە.
سیستەمی تەندروستیی ئێران لە ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی قەیرانێک بووەتەوە کە ڕەهەندەکانی لە ئامارە فەرمییەکاندا کورت نەبوونەتەوە و لە ژیانی ڕۆژانەی پەرستاران و کوالیتیی چاودێریکردنی نەخۆشەکاندا بەڕوونی دەبینرێت. کەمیی هێز، گوشاری بێوێنەی کاریی، تەنگوچەڵەمە گوزەرانییەکان و دابەزینی ویسی مانەوە لەم پیشەیەدا، وێنەیەکی نیگەرانکەری لە داهاتووی خزمەتگوزارییە دەرمانییەکانی وڵات دروستکردووە.
خاڵی سەرەکی لە قسەکانی سەرۆکی ڕێکخراوی نیزام پەرستاریدا ئەوەیە کە کێشەکە لە کەمیی خوێندن و پەروەردەدا نییە. ساڵانە نزیکەی ١٨ هەزار کەس لە بەشەکانی پەرستاریدا دەخوێنن و پۆتانسێلی پەروەردەیی وڵات تەنانەت لە پێویستیی ڕێژەییش زیاترە. لەگەڵ ئەوەشدا، لە کۆی نزیکەی ٣٠٠ هەزار ئەندامی ڕێکخراوی نیزام پەرستاری تەنها ٢٠٠ هەزار کەسیان لە بەشی دەرماندا چالاکن.
حیساب کردنێکی زۆر ساده قووڵایی بابەتەکە دەردەکەوێت. نزیکەی ١٠٠ هەزار پەرستاری بارهاتوو و خاوەن شمارەی ڕێکخراوەیی لە دەرەوەی بازنەی دەرماندان و نزیک بەو ڕادەیەش هێز لە نەخۆشخانەکاندا کەمە. بە واتایەکی تر، وڵات هێزی پێویستی پەروەردە کردووە بەڵام نەیتوانیوە ڕایگبرن. قەیرانی پەرستاریی پێش ئەوەی قەیرانی پەروەردە بێت، قەیرانی دامەزراندن، حەقدەست و مەرجەکانی کارە.
بەشێک لەم کەلێنە دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتەکانی دامەزراندن. نەخۆشخانە دەوڵەتییەکان بەهۆی سنوورداربوونی بودجە لە جیاتی دامەزراندنی بەردەوام، ڕوو لە گرێبەستی کورتخایەن، هێزی گرێبەستی کاتیی و کۆمپانیاکان دەکەن. ئەم شێوازانە تێچوو بۆ بەڕێوەبەران کەم دەکاتەوە، بەڵام بۆ پەرستاری گەنج هیچ ئاسۆیەک جگە لە نەبوونی ئەمنییەتی پیشەیی بەجێناهێڵێت.
کەمیی هێز پێش هەموو شتێک لە شیفتە درێژەکان، ئیزافەکاریی زۆرەملێ، شەوکاری و پشووەکان و چاودێریکردنی هاوکاتی ژمارەیەکی زۆر نەخۆش دا بەرچاو دەکەوێت. ئیزافەکاریی زۆرەملێ بەپێی بڕیارەکانی دیوانی عەداڵەتی ئیداری بە نایاسایی ناسێنراوە، بەڵام بە کردەوە زۆرێک لە پەرستاران هیچ ڕێگەیەکیان نییە جگە لە قبوڵکردنی، چونکە کەمیی هێز وادەکات ئیمکانی هەڵبژاردن نەمێنێت.
لە بەشەکانی وەک فریاکەوتن و چاودێریی چڕ، قەبارەی کار ئەوەندە قورسە کە ماندووبوونی درێژخایەن و لاوازبوونی پیشەیی بووەتە بارودۆخێکی ئاسایی. لە شوێنێکدا کە وردبینی، خێرایی و چاودێریکردنی بەردەوام گرنگیی ئێجگار زۆری هەیە، زیادبوونی ژمارەی نەخۆشانی هەر پەرستارێک گوشاری جەستەیی و دەروونی زیاتر دەکات. مەترسی هەڵەی دەرمانی و دابەزینی کوالیتیی خزمەتگوزارییەکان بە هەمان ڕێژە بەرز دەبێتەوە. ئەو پەرستارەی کە لە شیفتی دووەمی بەدوای یەکدا چاودێریی دە نەخۆش دەکات، ئیتر ناتوانێت ئەو چاودێرییە پێشکەش بکات کە پیشەکەی لێی دەخوازێت.
کێشە ئابوورییەکان لە یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی وازهێنان لە پیشەی پەرستارین. حەقدەستی جێگیری زۆرێک لە پەرستاران لەگەڵ تێچووە ڕاستەقینەکانی ژیان، لە خانووبەرە و خۆراکەوە بگرە تا هاتوچۆ، گونجاو نییە و هەڵاوسانی درێژخایەنی ساڵانی ڕابردوو ئەم مەودایەی هەموو ساڵێک زیاتر کردووە. بەشێکی گرنگ لە داهاتەکەیان وابەستەیە بە حەقدەست و شایستەی خزمەتگوزاریی پەرستارییەوە کە پێدانی هەندێک جار بۆ ماوەی حەوت مانگ دوادەکەوێت. لە ئابوورییەکدا کە هەڵاوسانی بەرزی هەبێت، دواکەوتنێکی لەم شێوەیە بەکردەوە بەواتای دابەزینی بەهای ڕاستەقینەی حەقدەستە.
ئەم دواکەوتنانە هاوکات لەگەڵ نایەکسانی لە پێدانی حەقدەست، هەستکردن بە بێعەداڵەتییان لەناو پەرستاراندا بەهێزتر کردووە. دوو پەرستار لە دوو نەخۆشخانە کە ئەرکی هاوشێوەوەیان هەیە ڕەنگە حەقدەستەکەیان تەواو جیاواز بێت. بەڵێنەکانی وەک جێبەجێکردنی یاسای دیاریکردنی نرخی خزمەتگوزاریی پەرستاری یان پاکێجی شایستە داراییەکانیش گەلێک جار باس کراون بەڵام کەمتر بە کردەوە دەرهاتوون.
بەشی هەرەزۆری کۆمەڵگەی پەرستاریی ئێران لە ژنان پێکهاتوون. بۆ ئەوان شیفتەکانی شەوانە، کاتە پێشبینینەکراوەکان و سەختیی مۆڵەت وەرگرتن، لە پاڵ بەرپرسیارێتییەکانی بنەماڵە و بەخێوکردنی منداڵ، گوشارێکی دوو هێندە دروست دەکات. نەبوونی باخچەی ساوایان لە شوێنی کار و نەبوونی ئیمکانی گۆڕینی بەرنامەی شیفتەکان ئەم گوشارانە زیاتر دەکات. سنووری نێوان کار و ژیانی کەسیی لە پەرستاریدا زۆر بەرتەسکە و ئەم بارودۆخە لە درێژخایەندا کاریگەری لەسەر تەندروستی دەروونی و کوالیتیی ژیانی بنەماڵەییان دادەنێت. وازهێنان لە پیشەکەیان بۆ زۆرێک لە ژنانی پەرستار نەک هەر بژاردە نییە، بەڵکوو لە ئاکامی هەمان ئەو گوشارانەوەیە.
تا چەند ساڵ لەوەپێش، کۆچکردن گرنگترین ڕێگە بوو بۆ دەرچوونی هێزە بارهاتووەکان لە سیستەمی تەندروستی. سەرۆکی ڕێکخراوی نیزام پەرستاریی پێشتر ڕایگەیاندبوو کە مامناوەندی ساڵانەی کۆچکردنی پەرستاران لە نێوان ساڵەکانی ١٤٠٠ تا ١٤٠٢ دوو هێندە بووە و وڵاتەکانی وەک ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، ئاڵمان و دانمارک بە ئاسانکردنی مەرجەکان، پەرستارانی ایران بەرولای خۆیان ڕادەکێشن.
بەڵام ئەمڕۆ وازهێنان لە پیشە مەرج نییە بەمانای کۆچکردن بێت. هەندێک لە پەرستاران ڕوو لە پیشەکانی تر دەکەن، لەوانە بوارەکانی جوانکاری و خزمەتگوزاریی تەندروستیی نا-نەخۆشخانەیی، و هەندێکیش بە تەواوی خانەنشین دەبن. ئەم دەرچوونە بێدەنگە ڕەنگە کەمتر لە کۆچکردن ببینرێت، بەڵام بۆ سیستەمی تەندروستی بە هەمان ڕێژە تێچووی هەیە.
قەیرانی پەرستاری لە ئێران دزوازییەکی ئاشکرای هەیە. لەلایەکەوە نەخۆشخانەکان ڕووبەڕووی کەمییەکی ئێجگار زۆری هێز دەبنەوە و لەلایەکی ترەوە هەزاران دەرچووی پەرستاری ئیمکان یان ئەنگیزەی پێویستیان نییە بۆ چوونە ناو ئەم ناوەندانە. پەروەردەکردنی پەرستار چەندین ساڵ خوێندن و ئەزموونی کرداریی دەوێت، بەڵام ڕاگرتنی ئەم هێزانە دەگەڕێتەوە بۆ هۆکارگەلێک کە بە زیادکردنی پۆتانسێلی زانکۆکان چارەسەر نابن.
ئەمنییەتی پیشەیی، داهاتی گونجاو لەگەڵ تێچووی ژیان، پێدانی رێکوپێکی ماف و شایستە داراییەکان، کەمکردنەوەی گوشاری کار و ڕەچاوکردنی ڕێژەی ستانداردی پەرستار بۆ نەخۆش لە گرنگترین هۆکارەکانی مانەوەن. هەروەها دەبێت بەشداریکردنی ڕاستەقینەی پەرستاران لە بڕیارە پیشەییەکانیش بەم بەوانەوە زیاد بکرێت. تا ئەو کاتەی دەنگی پەرستاران لە ڕێگەی ڕێکخراوە سەربەخۆ و وەڵامدەرەوەکانەوە نەبیسترێت، وەک هەمیشە سیاسەتەکان لەم بوارەدا لەسەرەوە دیاری دەکرێت و جێبەجێنەکردنی بەڵێنییەکان بەردەوام دەبێت.
کەمیی پەرستار تەنها کێشەی گرووپێکی پیشەیی نییە. دەرئەنجامەکانی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر کوالیتیی چاودێریکردنی نەخۆشەکان، ئەمنییەتی دەرمان و دەستڕاگەیشتنی گشتی بە خزمەتگوزارییەکانی تەندروستی دادەنێت. ئەو نەخۆشانەی پێویستیان بە چاودێریی بەردەوام، کۆنترۆڵکردنی نیشانە ژیانییەکان یان بەدواداچوونی دوای نەشتەرگەری هەیە، زیاتر لە کەسانی تر زیانیان بەرکەوێت. بە کردەوەش بنەماڵەکان ناچار دەبن بەشێک لە ئەرکە چاودێرییەکان خۆیان بیگرنە ئەستۆ یان تێچووی پەرستاری تایبەت بدەن. لە کۆتاییدا، سیستەمێک کە هێزی مرۆیی پێویستی نەبێت، تەنانەت بە باشترین ئامێر و ژێرخانیشەوە ناتوانێت خزمەتگوزاریی کاریگەر و ئەمن پێشکەش بکات.