دیداری ڕۆژی چوارشەممەی دۆناڵد ترامپ و شی جینپینگ لە واشنتن، بە پێچەوانەی هەندێک لێکدانەوەی گەشبینانە، کۆتاییەک نەبوو بۆ ناکۆکییەکانی نێوان ئەمریکا و چین. ئەم دانیشتنە، کە لە کەشوهەوایەکی تاڕادەیەک دۆستانەدا بەڕێوە چوو، زیاتر نیشاندەری چوونی ڕکابەریی نێوان دوو زلهێزەکەی جیهان بوو بۆ قۆناغێکی نوێ، قۆناغێکی کە تێیدا ناکۆکییە بازرگانییەکان، ڕکابەری لەسەر تەکنەلۆژیا و ژیریی دەستکرد، گرژیی دێرین لەسەر تایوان، و ئێستاش شەڕی ئێران و ئەمریکا، لە پاڵ یەکتردا تەوەرە سەرەکییەکانی ئاڵنگاریی نێوان واشنتن و پەکین پێکدەهێنن. ترامپ لە میانی دیدارەکەدا جارێکی دیکە پڕچەککردنی تایوانی دواخست و شی جینپینگیش داوای لە ترامپ کرد کە ڕکابەریی دوو وڵاتەکە لە چوارچێوەیەکی سنوورداردا بهێڵنەوە، نەک لە قالبێ نەبردێکدا کە یەکێکیان ببێتە دۆڕاوی ڕەها.
ڕاپۆرتەکان نیشان دەدەن کە هیچ دەستکەوتێکی دیاریکراو سەبارەت بە ئێران لەم دانیشتنە نەهاتە ئاراو، ئەمەش لە کاتێکدایە کە شەڕی ئێران و ئەمریکا، کە لە ۲۸ی فێوریەی ۲۰۲۶وە بە هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل و کوژرانی عەلی خامنەیی دەستی پێکرد، هێشتا یەکێکە لە گرنگترین قەیرانە ژیۆپۆلیتیکییەکانی جیهان.
داخستنی گەرووی هورمز، تێکچوونی بەربڵاو لە بازرگانیی جیهانی، هەرەسهێنانی یەکەم ئاگربەست بە نێوەندگیریی پاکستان، و گەمارۆی دەریایی ئێران، تەنها بەشێکی بچووکن لە لێکەوتەکانی ئەم شەڕە. ڕێککەوتنی ۱۷ی ژوئەنی نێوان ترامپ و مەسعود پزیشکیانیش کە بڕیار بوو کۆتایی بە شەڕ بهێنێت، تا مانگی ئاگۆست هەڵوەشایەوە.
واقعییەت ئەوەیە کە سیاسەتی دەرەوەی ئێران ساڵانێکە لەسەر دوو فاکتەری دژبەیەک بنیات نراوە: لێدوانی توندوتیژ لە تریبۆنە فەرمییەکاندا، و دانوستانی پشتپەردە بەمەبەستی سازشێکی “ئابڕومەندانە“. ئەم دووڕووییە، نەک هەر تاکتیکێکی زیرەکانە نییە، بەڵکوو نیشانەی سەرلێشێواویی پێکهاتەی بڕیاردانە لە کۆماری ئیسلامیدا، پێکهاتەیەکی کە لە نێوان دامەزراوە هاوتەریبەکان، فەرماندەییە دژبەیەکەکان و بەرژەوەندی باڵە جیاوازەکاندا دابەش بووە و توانای بەرهەمهێنانی سیاسەتێکی سەقامگیری دەرەوەی نییە.
تەرحی حەوت ڕۆژەی عەباس عێراقچی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ، لەوانە ڕاگرتنی شەڕ و پێدادانەکان، ئازادکردنی سەرمایە بلۆکراوەکان، هەڵگرتنی گەمارۆی نەوت، هەڵوەشاندنەوەی گەمارۆی سەر گەرووی هورمز و دەستپێکردنی دانوستانە ئەتۆمییەکان، لە ڕاستیدا هەوڵێکە بۆ زیندووکردنەوەی لێکتێگەیشتنەکەی مانگی ژوئەن، ئەو لێکتێگەیشتنەی کە کۆماری ئیسلامی بە هەوڵی ئاڵۆزی نانەوە لە گەرووی هورمز بێبەهای کرد.
ئێستا، تەنها ڕۆژێک دوای دانیشتنەکەی ئەمریکا و چین، وەزیری دەرەوەی ئێران عەباس عێراقچی تەرحێکی حەوت ڕۆژەی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ پێشکەش کردووە: ڕاگرتنی شەڕ لە هەموو بەرەکانی وەک غەززە و لوبنان، ئازادکردنی سەرمایە بلۆکراوەکانی ئێران بە بەهای لانیکەم ۱۲ ملیار دۆلار، هەڵگرتنی گەمارۆ لەسەر هەناردەکردنی نەوت، هەڵوەشاندنەوەی گەمارۆی گەرووی هورمز و کردنەوەی تەواوەتی لە ڕۆژی کۆتاییدا، و دەستپێکردنی دەستبەجێی دانوستانە ئەتۆمییەکان. ئەم تەرحە لە ڕاستیدا هەوڵێکە بۆ گیان بەبەرداکردنەوەی هەمان لێکتێگەیشتنی ژوئەن. بەڵام بەرپرسانی ئەمریکا ڕایانگەیاندووە کە لە قبوڵکردنی ڕێککەوتندا “پەلە” ناکەن. دوو ڕۆژ پێش دانیشتنەکەی واشنتن، پزیشکیانیش لە وتارێکی ڕاشکاوانەدا لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی کردبووەوە کە ئێران لەژێر فشاری سەربازی یان گەمارۆدا خۆی بەدەستەوە نادات و بەرنامە ئەتۆمییەکەی دەپارێزێت، لە کاتێکدا هاوکات دانیشتنێکی سێ کاتژمێری لە نێوان بەرپرسانی ئێران و ئەمریکا لە پەراوێزی نەتەوە یەکگرتووەکاندا بەڕێوە چوو کە ترامپ بە دانیشتنێکی باش وەسفی کرد.
چین پەیوەندییەکی ئابووریی بەربڵاوی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی هەیە، گەورەترین کڕیاری نەوتی ئێرانە و یەکێکە لە گرنگترین هاوبەشە بازرگانییەکانی تاران. کۆماری ئیسلامی ساڵانێکە هەوڵی داوە ئەم پەیوەندییە وەک پشتگیرییەکی سیاسی بناسێنێت، بەڵام چین هەرگیز ڕۆڵێکی ئەوتۆی قبوڵ نەکردووە. چین بەرژەوەندییەکانی خۆی لە دوو ئاستدا پەیوەست دەکات: لە لایەکەوە خوازیاری کۆتاییهێنان بە گرژییەکان و کردنەوەی تەواوەتیی گەرووی هورمزە، چونکە ئاسایشی وزە بۆ ئابووریی چین زۆر حەیاتییە، لە لایەکی دیکەشەوە نایەوێت پەیوەندییە ئابوورییەکانی لەگەڵ ئێران ببێتە قوربانیی فشاری ئەمریکا. ئەم دووفاقییە ڕوونی دەکاتەوە کە بۆچی چین لە درێژەی ئەم شەڕەدا، گەمارۆی دەریایی ئەمریکای بە “نائەخلاقی و مەترسیدار” ناوبرد، لە هەمان کاتدا لەگەڵ پاکستان ڕۆڵی نێوەندگیریشی بینیوە و پڵانی ئاشتیی پێنج خاڵیی خۆیشی هێناوەتە ئاراوە. واقعییەت ئەوەیە کە چین بەرامبەر بە ئێران، نەک هەر هاوپەیمانێکی سیاسی نییە، بەڵکوو یاریزانێکە کە بەرگری لە بەرژەوەندییە ئابووری و ژیۆپۆلیتیکییەکانی خۆی دەکات.
بۆ خەڵکی ئێران، کۆتاییهێنان بەم شەڕە پێویستییەکی بەپەلەیە، بەڵام ئەم کۆتاییە ناتوانێت خاڵی وەستان بێت. بنیاتنەوەی ژیانی خەڵک، بوژاندنەوەی ئابووریی وێرانبوو، هاتنەدیی دادپەروەری بۆ قوربانیانی شەڕ و سەرکوت، ئازادکردنی زیندانیانی سیاسی، یەکسانیی ژنان، بەڕەسمی ناسینی مافی نەتەوەکانی ئێران، و پێکهێنانی دەسەڵاتێکی وەڵامدەرەوە و پشتبەستوو بە ئیرادەی دیموکراتیکی جەماوەر، لە زومرەی ئەو پێداویستیانەن کە تەنها بە ڕاگرتنی شەڕ بەدەست نایەن.
پرسیارە سەرەکییەکە ئەوە نییە کە ئەمریکا چ ئیمتیازێکی لە چین وەرگرت یان چین چ ئیمتیازێکی لە ئەمریکا وەرگرت، بەڵکوو ئەوەیە کە خەڵکی ئێران چۆن دەتوانن ڕێگە نەدەن داهاتوویان ببێتە ئیمتیازێک لە ساتوسەودای زلهێزەکانی جیهاندا. وەڵامی ئەم پرسیارە دەبێت بە ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی، ڕێکخراوی سەربەخۆی کرێکاران، خەباتی ژنان بۆ ئازادی، پەیوەندیی زانکۆ لەگەڵ کۆمەڵگە، و داواکاریی ڕاستی و دادپەروەری لەلایەن بنەماڵەی دادخوازانەوە بدرێتەوە، نەک لە دانیشتنی سەرۆکی زلهێزەکان لە واشنتن یان پەکین، و نە لە بەڵێنەکانی دەسەڵاتێکی کە ساڵانێکە متمانەی جەماوەریی لەدەست داوە.