كۆماری ئیسلامی، باڵانشینی ئێعدام له‌ماوه‌ی ساڵی ڕابردوو

ڕێكخراوی مافی مرۆڤی ئێرانكهناوهندێكی غهیرهدهوڵهتی و نێونهتهوهییه، ١٣مین ڕاپۆرتی ساڵانهی خۆی سهبارهت بهئێعدام لهئێران بڵاوكردهوه‌. بهپێی ئهم ڕاپۆرتهلهساڵی ٢٠٢٠ی زایینیدا،  ڕژیمی كۆماری ئیسلامی لانیكهم ٢٦٧ كهسی ئێعدام كردووه‌. لهڕاپۆرتی ئهم ڕێكخراوهدا ههروهها هاتووهكه‌: “نزیك به٦٦ لهسهدی ئێعدامهههژماركراوهكان لهڕاپۆرتهكهی ساڵی ٢٠٢٠، واته١٧٦ حاڵهتی ئێعدام، بهشێوهی ڕهسمی ڕانهگهیهندراون“. بهپێی ئهم ڕاپۆرته، سهرهڕای بڵاوبوونهوهی بهرینی كۆرۆنا له ئێران كهگیانی دهیان ههزار كهسی گرتووه، ئێعدامهكان بهشێوهی بهرین درێژهیان بووه‌. ئهم ڕاپۆرتهنیشانی دهدات كهلهپهنا مهحكوومینی تاوانهئاساییهكان، ئێعدامی بهندكراوانی سیاسی، لهوانهئێعدامی دهستبهسهركراوانی ناڕهزایهتییهجهماوهرییهكان، ئێعدامی چالاكانی كهمینهنهتهوهیی و ئایینییهكان، ڕۆژنامهوانان و نهیارانی ڕژیم، بهبیانووی بێ بنهما و ساخته، لهلایهن ناوهندهئیتلاعاتی و ئهمنییهكانهوهبهردهوام درێژهی بووه‌.

لهلیستی ئێعدام كراوهكاندا ناوی منداڵانێك دهبیندرێن كهلهكاتی ئهنجام دانی تاوان، تهمهنیان كهمتر له١٨ ساڵ بووه‌. لهناو ههموو ئهو وڵاتانهدا كهحوكمی زاڵمانهی ئێعدام تێیاندا هێشتا بهڕێوهدهچێت، كۆماری ئیسلامی تهنیا دهسهڵاتێكهكهلهساڵی ڕابردوودا ئێعدامیمنداڵانی تاوانباری ئهنجام داوه‌. بهوتهیڕێكخراوی لێبوردنی نێونهتهوهیی، لهساڵی ١٩٩٠هوهتا ساڵی ٢٠١٨، بهگشتی ١٣٨ حاڵهتی ئێعدامیمنداڵی تاوانبارلهسهرتاسهری جیهاندا تۆمار كراوه و لهم ١٣٨ حاڵهته، ٩٣ حوكمیان لهئێران بهكردهوهدهرهاتووه‌. بهپێی ڕاپۆرتی ئهم ڕێكخراوه، ئێران گهورهترین بهكردهوه‌‌‌دهرهێنهری ئێعدامیمنداڵی تاوانبارهلهماوهی ٣٠ ساڵی ڕابردوودا.

ئێعدام لهبهرچاوی خهڵك كهههوڵێكی ئاگاهانهو ڕێكخراو و دهوڵهتییه، یهكجار بێزراوهو وهحشیانهیهو بهردهوام لهگهڵ ناڕهزایهتیی ناوهندهكانی مافی مرۆڤ بهرهوڕوو بووهتهوهو خهڵكی ناڕازیش ئهم نومایشانهیان بایكۆت كردووه، بهڵام بهوهشهوهبهردهوام لهماوهی ساڵی ڕابردوودا درێژهی بووه‌.

له٩ی مارسی ساڵی ٢٠٢١جاوید ڕهحمان، ههواڵنێری تایبهتی ڕێكخراوی نهتهوهیهكگرتووهكان سهبارهت بهباروودۆخی مافی مرۆڤ لهئێران، وێڕای خستنهڕووی چهندین بهڵگهڕایگهیاند كه‌: “ڕێژهی سزای ئێعدام و ههروهها كهڵك وهگرتن لهئهشكهنجهبۆ ئێعتراف وهرگرتنی ئیجباری لهئێران ههروا لهسهرهوهیه‌”.

ڕاپۆرت و ئاماری ناوهندهكانی مافی مرۆڤ سهبارهت بهئێعدامی هاووڵاتییان لهئێران لهلایهن حكوومهتی ئیسلامی لهباروودۆخێكدا بڵاوكراوهتهوهكهلهماوهی ساڵانی ڕابردوودا و بهتایبهت لهساڵی ٢٠٢٠ كهمپهینی ناڕهزایهتی و جهماوهری، سهرهڕای گشتگیر بوونی ویرووسی كۆرۆنا و ڕێگری لهبهڕێوهچوونی كۆبوونهوهی بهرین، لهناوهوهو دهرهوهی وڵات دژ بهم جهنایهتهدهوڵهتییهبهردهوام بهڕێوهچووه‌. كهمپهینی بهرین لهناو تۆڕهكۆمهڵایهتییهكان بهههشتهگیئێعدام مهكهنلهلایهن ملیۆنان كهسهوهپشتیوانیی لێكراوه‌. دهیان كۆبوونهوهی جۆراوجۆر لهبهر زیندانهكان و سهدان ناڕهزایهتی لهدهرهوهی وڵات لهدژایهتی لهگهڵ ئێعدامی بهندكراوان لهساڵی ٢٠٢٠دا بهڕێوهچوو. ههر لهم ساڵهدا، ڕێژهی بهخششی بنهماڵهجهرگ سووتاوهكان كهئازیزانی خۆیان لهدهست داوه، بهشێوهیهكی بهرچاو زیادی كردووه‌. ئهم بنهماڵانهبوكوژهكهیان بهخشیوهتا یاسای دژهمرۆیی قهساس كهڕژیم پشتیوانی لێدهكات، بهكردهوهدهرنهیه‌. لهئۆستانی كوردستان و لهشارهكانی سنهو سهقز ئهم سوننهتهئینسانییه،لهچاو شوێنهكانی دیكهی ئێران بهرچاوتر بووه‌.

ئێعدام لهئێران لهیهكهمین ساتهكانی بهدهسهڵات گهیشتنی كۆماری ئیسلامییهوهبهڕێوهچوو. ئهم ڕژیمهسزای ئێعدام وهك توندوتیژیهكی لهئهنقهست و ڕێكخراو بۆ لهناوبردنی نهیارانی سیاسی، ناڕازیانی كۆمهڵایهتی و قوربانییانی ههر ئهم نیزامهزاڵمانهیهی سهرمایهداری بهكار دێنێ. سزای ئێعدام ههر لهسهرهتای بهدهسهڵات گهیشتنی كۆماری ئیسلامییهوهههتا ئێستا یهكێك لهپایهكانی دهسهڵاتی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی بووهبۆ چاوترسێن كردنی خهڵك. ئهم جهنایهتهسهرهتا بهئێعدامی سهرانی ڕژیمی شا كهدهستبهسهر و لهزیندانهكانی ڕژیمی ئیسلامیی تازهبهدهسهڵات گهیشتوودا زیندانی كرابوون، دهستی پێكرد و پاشان ڕژیم دهستی دایهئێعدامی خهباتكاران  و نهیارانی خۆی لهسهرتاسهری ئێران. دهستبهسهر كردنی دووبارهو ئێعدامی دهیان كهسایهتیی بهندكراو لهناو زیندانهكانی ساواك كهبههیمهتی ڕاپهڕینی خهڵك ئازاد كرابوون، لهبههاری ساڵی ١٣٥٨هوهدهستیپێكرد. ئێعدامی خهباتكاران و ڕێبهرانی توركهمهن سهحرا لهجهرهیانی ناڕهزایهتی بههاری ١٣٥٨، ئێعدامی ڕۆڵهئازاكانی خهڵكی كوردستان پاش فهرمانی جههادی خومهینی له٢٨ی گهلاوێژ لهشارهجۆراوجۆرهكانی ئۆستانی كرماشان، كوردستان و ئازهربایجانی غهربی، لهلایهن خهڵخاڵیی جهلادهوهو بهحوكمی حكوومهتی و شهرعیی خومهینی، ئێعدامی ژنان، خوێندكاران، كرێكاران و ڕووناكبیرانی ناڕازی بهنیزامی ئیسلامی لهگۆشهو كهناری ئێران، كارنامهی فاشیسمی ئیسلامی تازهبهدسهڵات گهیشتوویهلهئێران.

لهڕێگهی ئێعدامی بهكۆمهڵ و كوشتاری سهرشهقام و ئهشكهنجهی وهحشیانهلهناو زیندانهكان لهساڵهكانی سهرهتای دهیهی ٦٠، حكوومهتی ئیسلامی، شۆڕشی ئێرانی كهبهئامانجی ئازادی و ژیانێكی باشترهوهبهڕێوهچووبوو، بهرهو شكست برد. كوشتنی بهكۆمهڵی ههزاران بهندكراو، كهپاش شكستی ئامانجهكانی كۆماری ئیسلامی لهشهڕی ٨ ساڵهی ئێران و عێراق ئهنجام درا، بهوپهڕی خۆی گهیشت و لهماوهی دوو مانگدا ههزاران بهندكراو كوژران. سهرانی كۆماری ئیسلامی لهماوهی ٤٢ ساڵ دهسهڵاتی سهركوتگهرانهی خۆیان، لهسزای دهوڵهتیی ئێعدام بۆ زاڵ كردنی كهش و ههوای ترس و تۆقاندن بهسهر كۆمهڵگادا كهڵكیان وهرگرتووهتا دهسهڵاتهكهیان بپارێزن. بهڵام سهرهڕای ههمووی ئهوانهئاگری ژێر خۆڵهمێشی تووڕهیی و ناڕهزایهتیی خهڵك دژبهڕژیمی سهركوتگهر لهماوهی ئهم ساڵانهدا خامۆش نهبووهو بڵێسهكانی خهبات و موقاومهت لهههموو لایهكهوهسهریان ههڵداوه‌.

ئاخێزی جهماوهری و سهرتاسهریی مانگی خهزهڵوهری ١٣٩٨ بهڕوونی نیشانی دا كهنهتهنیا ترسی جهماوهری ناڕازی لهئاست سهركوتگهریی ڕژیم كهم ڕهنگ بووهتهوه، بهڵكوو تووڕهیی و نهفرهتی تێكهڵ لهگهڵ وشیاری و هاوپشتیی خهڵكی هاوچارهنووس بهپانتایی كۆمهڵگا، بهردهوام پهرهدهستێنێت. بهڵام بێگومان پێویستهماشێنی سهركوت، زیندان و ئێعدامی ڕژیم ڕابگیرێت و ئهوهش تهنیا بهخهباتی جهماوهری لهپانتایی بهرین و سهرتاسهریدا، دێتهدی.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *