٨ی مارس: لە بەرخودانی ژنانی کوردستان و ئێرانەوە تا نەبەرد لەگەڵ سیستەمی سەرمایەداری
✍️: کەریم ئەمانی
پێشەکی
هەشتی مارس، ڕۆژی جیهانیی ژنان، تەنیا بۆنەیەکی ڕۆژژمێری نییە، بەڵکوو یادخەرەوەی خەباتێکی مێژوویی و گشتگیرە دژی هەموو شێوازەکانی چەوسانەوە. ئەمڕۆ لە ساڵی ٢٠٢٦دا، لە کاتێکدا ئەم ڕۆژە بەرز ڕادەگرین کە جیهانی سەرمایەداری و ڕژێمە کۆنەپەرستەکانی ناوچەکە، بەرەیەکی یەکگرتوویان دژی ماف و ئازادییەکانی ژنان پێکهێناوە. ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس، ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، بە ڕاشکاوی باس لە «گەڕانەوەی کاتژمێری مافەکانی ژنان بۆ دواوە» لە ئاستی جیهاندا دەکات. ئەم پاشەکشەیە ڕێکەوت نییە، بەڵکوو ئەنجامی ڕاستەوخۆی قەیرانە سیستماتیكەکانی سەرمایەداری و بەهێزبوونی بناژۆخوازیی پیاوسالارانەیە. لە دۆخێکی وەهادا، ژنان لە ئێران و کوردستان لە هێڵی پێشەوەی بەرخودان و ئیلهامبەخشی خەباتە جیهانییەکانن.
١. جیهانی سەرمایەداری و دەموچاوی ڕاستەقینەی فێمینیزمی بۆرژوازی
لە دڵی وڵاتە ناوخوازراو پێشکەوتووەکانی سەرمایەداریدا، کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک “ماکدۆناڵد” یان “شێڵ“، بە گۆڕینی کاتیی لۆگۆکانیان بۆ ڕەنگی مۆر یان بڵاوکردنەوەی دروشمی فێمینیستی، هەوڵ دەدەن وێنەیەکی پێشکەوتووخواز لە خۆیان نیشان بدەن. بەڵام ئەم «فێمینیزمە سەرمایەدارییە» تەنیا فێڵێکی ڕیکلامییە. هەر ئەو کۆمپانیایانە لە کرداردا گەورەترین چەوسێنەرەوەی ژنانن لە وڵاتانی جیهانی سێیەم، دەستەنیای نایەکسان دەدەن و بە سیاستە چەوسێنەرەکانیان، باری قەیرانەکان دەخەنە سەر شانی ژنانی چینی کرێکار.
سیاسەتە ئابوورییە توندەکان لە بەریتانیا و زیادبوونی مەودای جێندەری و توندوتیژیی خێزانی لە پێشکەوتووترین دیموکراسییەکاندا، هەموویان نیشانەی ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرن: «توندکردنەوەی چەوسانەوەی ژنان، بەشێکی جەوهەریی ئیستغلالکردنی سەرمایەدارییە». خەبات بۆ ئازادیی ژنان، خەباتێکی سۆسیالیستییە. هیچ چاکسازییەکی ڕووکەشانە لە ناو سیستەمی سەرمایەداریدا ناتوانێت ڕەگ و ڕیشە ئابووری و چینایەتییەکانی ئەم چەوسانەوەیە بنبڕ بکات. دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانی وەک نەتەوە یەکگرتووەکانیش بە سازشکردن لەگەڵ ڕژێمە پیاوسالارەکان و بێدەسەڵاتییان بەرامبەر تاوانەکانی وەک ئاپارتایدی جێندەریی تالیبان لە ئەفغانستان، سەلماندوویانە کە ناتوانن ڕێگەی سەرەکیی چارەسەری ئەم قەیرانە بن.
٢. ئێران: ڕەشترین سیمای سەرکوت و گەشاوەترین سیمای بەرخودان
لە ئێراندا، ڕژێمی کۆماری ئیسلامی وەک نموونەیەکی بەرچاوی سیستەمێکی پیاوسالار–بیرۆکراتیک، شەڕی دژی بوونی ژنان ڕاگەیاندووە. هەر هەنگاوێکی سیمبۆلیک، تەنانەت گوڵ دابەشکردن لە لایەن ژنانەوە لە ناو میترۆکاندا، لە لایەن دەزگای سەرکوتەوە ڕادەماڵرێت. زیندانەکانی ڕژێم پڕن لەو خەباتکارانەی کە تەنیا تاوانیان داکۆکیکردنە لە مافە سەرەتاییە مرۆییەکان. نەسرین ستوودە، پارێزەری ناسراوی مافەکانی مرۆڤ، لە ناو زیندانی ئەوینەوە پەیامی داوە: «پێشێلکردنی مافی ژنان لە ئێراندا سیستماتیکە».
ئەم سیستماتیکبوونە بەو مانایەیە کە سەرکوتی ژنان لادان نییە، بەڵکوو بەشێکە لە ماهییەتی ئەم ڕژێمە بۆ مانەوەی خۆی. بەڵام لە بەرامبەر ئەم تاریكییە ڕەهایەدا، ژنانی ئێران بوونەتە پێشەنگی گۆڕانکارییە بنەڕەتییەکان. لە شەقامەکانی تارانەوە تا دوورەدەستترین گوندەکان، ژنان بە ئازایەتییەکی بێوێنەوە، باڵاپۆشیی زۆرەملێ، جیاکاریی یاسایی و توندوتیژیی ڕێکخراویان خستووەتە ژێر پرسیارەوە. خەباتی ئەوان ئیلهامبەخشی هەموو ئەو کەسانەیە کە بە دوای ڕزگاری لە کۆت و زنجیری دیکتاتۆریی ئایینی و سەرمایەداریی پاشکۆدا دەگەڕێن.
٣. کوردستان: خەبات لە دوو بەرەدا؛ دژی نەریت و دژی مۆدێرنیزمی سەرمایەداری
دۆخی ژنان لە کوردستان، نموونەیەکی بێوێنەی نەبەردێکی هاوکاتە لە دوو بەرەدا. لە لایەکەوە، ژنانی باشووری کوردستان لەگەڵ یاسا کۆنەپەرستەکانی خێزان دەستەویەخەن؛ ئەو یاسایانەی لە ساڵانی دواییدا نەک هەر چاک نەکراون، بەڵکوو لە هەندێک حاڵەتدا توندتر کراونەتەوە و بوونەتە هۆی نایەکسانی لە تەڵاق و میرات و هاندانی هاوسەرگیریی منداڵان. ڕێکخراوە یاساییەکانی کوردستان بەردەوام ئەم جیاکارییانە ئاشکرا دەکەن.
لە لایەکی ترەوە، ڕەوتە کۆنەپەرستە ناوخۆییەکان بە هێرشکردنە سەر دەوری کۆمەڵایەتیی ژنان، بەتایبەت ژنانی خەباتکار، هەوڵ دەدەن گوتاری تەقلیدی بگەڕێننەوە و ژنان لە کایەی گشتیدا بسڕنەوە. سکاڵاکردن لە مەلایەکی مشتومڕاوی بەهۆی سووکایەتیکردن بە ژنانی خەباتکار، نموونەیەکە لەم نەبەردە گوتارییە.
بەرز ڕاگرتنی یادی ژینا ئەمینی بە چاندنی نەمام و داگیرساندنی مۆم لە تەنیشت ڕێپێوانەکەی سلێمانیدا، ئەوە دەسەلمێنێت کە خەباتی ژنانی کورد لە هەماهەنگییەکی تەواودایە لەگەڵ خەباتی ژنان لە ئێران دژی کۆماری ئیسلامی و لە دژایەتییەکی بنەڕەتیدایە لەگەڵ سیستەمی سەرمایەداریی جیهانی.
ئەنجامگیری: پەیوەندیی خەباتەکان و ئاسۆی شۆڕشگێڕانە
هەشتی مارسی ئەمساڵ، زیاتر لە هەر کاتێکی تر، یەکێتیی ئەم خەباتانە دەردەخات. ئەو ژنەی لە کوردستان بۆ چاککردنی یاسا کۆنەپەرستەکان دەجەنگێت، ئەو ژنەی لە ئێران بەرامبەر فیشەکەکانی کۆماری ئیسلامی وەستاوە، و ئەو ژنە کرێکارەی لە بەریتانیا لە ژێر باری سیاسەتە چەوسێنەرەکاندا پشتی چەماوەتەوە، هەموویان ئەڵقەی زنجیرێکی یەکگرتوون. ئەو ئەڵقەیەی ئەوان بەیەکەوە دەبەستێتەوە، سیستەمی جیهانیی سەرمایەداری و شەریکە پلە یەکەکەی واتە “پیاوسالاری“یە.
بۆیە دروشمی ئەمڕۆمان ناتوانێت تەنیا «یەکسانیی یاسایی» بێت. دروشمی ئێمە دەبێ «ڕووخانی سیستەمی سەرمایەداری و لەناوبردنی هەموو شێوازەکانی پیاوسالاری» بێت. چالاکوانانی چەپ و کۆمۆنیست و ڕەوتە ئازادیخواز و یەکسانیخوازەکان دەبێ جەخت لەسەر پێویستیی خەباتی چینایەتیی هاوبەش بکەنەوە بۆ جیهانێک کە تێیدا ڕزگاریی ژن، ڕزگاریی تەواوی مرۆڤایەتی بێت لە کۆت و زنجیری چەوسانەوە و ستەم.
بژی خەباتی ژنانی کرێکار و زەحمەتکێش لە سەرتاسەری جیهان!