وتووێژی “ئاشتی”ی ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ تاڵه‌بان به‌ زیانی خه‌ڵكی ئه‌فغانستانه‌

ئهمڕۆ شهممه٢٢ی خهرمانان قهرارهوتووێژی ڕاستهوخۆی نێوان دهوڵهتی ئهفغانستان لهگهڵ گرووپی ئیسلامیی تاڵهبان لهدهوحهپێتهختی قهتهر دهستپێبكات. ههیئهتی دهوڵهت بهسهرپهرشتیی عهبدوڵڵا عهبدوڵڵا، سهرۆكیشۆرای ئاشتیی نهتهوهییڕۆژی ههینی گهیشتهدهوحه‌. پۆمپێئۆ، وهزیری دهرهوهی ئهمریكا و وهزیری دهرهوهی قهتهریش لهدانیشتنی دهستپێكی ئهم وتووێژانهدا بهشداری دهكهن. تاڵهبانیش ڕۆژی پێنجشهممهبهدهركردنی بهیانییهیهك ڕایگهیاند كهئامادهیهلهم وتووێژانهدا بهشداری بكات. لهبهیانییهكهدا هاتووهكه‌: “بهپێی ڕێكهوتننامهی نێوان تاڵهبان و ئهمریكا، ئامادهن كهلهدانیشتنی كرانهوهی وتووێژی نێوان ئهفغانهكان بهشداری بكهن و بڕیاری بهرهوپێش بردنی وتووێژهكانیان، لهچوارچێوهی بایهخهئیسلامیهكان و بهرژهوهندی باڵای وڵات بۆ پێكهێنانی نیزامێكی ئیسلامیی ڕاستهقینه،داوه“‌. ههڵبهت ئهوهیهكهم جار نییهكهتهوهری وتووێژی تاڵهبان لهگهڵ حكوومهتی ناوهندی و دانیشتنی ناڕاستهوخۆی ئهوان هاتووهتهئاراوه‌.

لهو موعامهلهو سات و سهودایهدا كهناویوتووێژیان لهسهر داناوهو قهرارهلهسهر چارهنووس و داهاتووی خهڵكی ستهملێكراوی ئهفغانستان بڕیار بدرێت، زۆرێك لهلایهنهكان تێیدا بهشدارن، بێجگهلهخهڵكی ئهفغانستان. واتهئهو خهڵكهی كهلهساڵی ١٩٩٦هوهتا ٢٠٠١ كهلهو سهردهمهدا ئهلقاعیدههێرشی كردبووهسهر بۆرجهكانی ناوهندی ئابووریی ئهمریكا، لهژێر دهسهڵاتی كوشتار و وهحشیگهریی گرووپی تیرۆریستیی تاڵهبان، ژیانێكی فهلاكهتباریان بهسهردا سهپا و شایهتی كوشتار و ئهشكهنجهو شهللاق و سهنگسار و ئێعدام و بهكردهوهدهرهاتنی یاسا پرتووكاوه ئیسلامیهكان بوون. تاڵهبان ڕایگهیاندووهكهیاسای بنهڕهتیی ئێستای ئهفغانستان كهلهلایهن وڵاتانی ڕۆژئاواوهبهسهر خهڵكی ئهفغانستاندا سهپاوه، قهبووڵی نییهو پێویستهیاسای بنهڕهتیی نوێ بهڕهچاو كردنی پێوهر و بایهخهئیسلامیهكاندابڕژێتهوه‌. گرووپی تاڵهبان بهبێ ئهوهیكهپوانێكی دابێت ههتا ئێستا  بهبهشێك لهخواستهكانی خۆی لهو وتووێژانهدا گهیشتووه‌. “شۆرای ئهمنییهتی نهتهوهیی ئهفغانستانڕایگهیاند كهبهپێی ڕێكهوتنی مانگی ڕهشهممهی نێوان ئهمریكا و تاڵهبان، نزیك ٥ ههزار و ٥٠٠ زیندانیی تاڵهبانی ئازاد كردووه‌. لهگهڵ ئازادكرانی ئهم زیندانییهشهڕانشویانه، تاڵهبان توانیویهتی دیسان ئهوان لهمهیدانهكانی شهڕدا بهكار بێنێتهوهو ههتا ئێستاش درێژهی بهئۆپراسیۆنهنیزامیهكانی داوه‌. ئهم گرووپهجهنایهتكارهڕۆژی چوارشهممه١٩ی خهرمانان، دوو ڕۆژ بهر لهوتووێژهكان، بهمهبهستی نواندنی هێزی خۆی لهوتووێژهكاندا، بهتهقاندنهوهی بۆمبێكی بههێز لهمهسیری كاروانی جێگیری سهرۆك كۆماری، لهچوارچێوهی ئهمنیی كابۆل، پتر له١٠  كهسی مهدهنیی كوشت و ٣٩ كهسی دیكهشی بریندار كرد و زیانێكی فراوانی بهماڵ و دووكانهكانی خهڵك گهیاند.

دهوڵهتی ترامپ كهدوو ساڵهههوڵ دهدات تا لهسهروبهندی تهبلیغاتی ههڵبژاردندا، بهستێنی ڕاگهیاندنی وهها موعامهلهیهك ئامادهبكات، هیچ بهلایهوهگرینگ نییهك لهو موعامهلهیهدا، دیسان چ بهڵایهك بهسهر خهڵكی ئهفغانستان دێت. بۆ تهبلیغاتی ههڵبژاردنهكهی، ههر ئهوهندهبهسهكهبڵێژمارهی هێزهكانی ئهمریكای لهئهفغانستان كهم كردووهتهوه“‌. بۆ دهسهڵاتی حكوومهتی پووشاڵیی محهممهد ئهشرهف غهنیش كهڕهزامهندیی خۆی لهئاست وتووێژهكان دهربڕیوهو لهڕێگهی سازش لهگهڵ تاڵهبان و پشت بهستن بههێزهئهمنییهكان، بیر لهپاراستنی بهشێك لهدهسهڵات دهكاتهوه، چارهنووسی خهڵكی ئهفغانستان هیچ گرینگیهكی نییه‌. ئهو ڕۆژی پێنجشهممهڕایگهیاند كه‌ “هیچكات لهسهر هێزی ئهمنیی ئهفغانستان موعامهلهناكات“. بهڵام بێ گومان وهها دهوڵهتێكی بێ ئیعتبار و بێ پشتیوانهی خهڵك، لهدهسهڵاتداریهتیی هاوبهش لهگهڵ تاڵهبان، ناتوانێ بهربه‌‌ پێشڕهویی سیاسهتهكۆنهپهرست و دژهمرۆییهكانی تاڵهبان له‌‌ دهسهڵات بگرێ.

لهلایهكی دیكهوه، ئامانج و سیاسهتهكانی ئهمریكا بۆ خهڵكی ئهفغانستان هیچ تازهنیین. سیاسهت و كردهوهی ئهمریكا بۆ خهڵكی ئهفغانستان هیچ كات مزگێنیدهری ئازادی و ئهمنییهت و ڕێفاه نهبووه‌. ئهمریكا لهدهیهی ٨٠ی زایینیهوهبۆ بهرهوپێش بردنی سیاسهتهكانی خۆی لهبهرامبهر یهكیهتیی سۆڤیهت، دهستی دایهپێكهێنان و بههێز كردنی گرووپهتیرۆریستیهئیسلامیهكان و پاش لێكههڵوهشانی ئهو بلۆكه، بهئامانجی ڕووخاندنی دهسهڵاتی نهجیبوڵڵا، بهپشتیوانی گرووپهڕهنگاوڕهنگ و گهندهڵهئیسلامیهكان، لهساڵی ١٩٩٦ گرووپی تاڵهبانی لهسهر كورسیی دهسهڵات دانا. لهئێستاشدا لهو موعامهلهیهدا، ئهمریكا هیچ كێشهیهكی لهگهڵ دووبارهبهدهسهڵات گهیشتنهوهی تاڵهبان نییه‌. تهنانهت یهكیهتیی ئۆرووپاش لهوهها وتووێژێك پشتیوانیی كردووه‌. بهلهبهرچاوگرتنی باروودۆخی سیاسیی ناوچهكهو دهخاڵهتی ئهو دهوڵهت و هێزانهی كهبهرژهوهندیان لهشهڕ و ناسهقامگیریی ئهفغانستان دایهو ههروهها بهسهرهنجدان بهماهیهتی دژهمرۆیی لایهنهكانی ئهم وتووێژه، دوورنهما و ئاسۆیهك بۆ كۆتایی شهڕ و جهنایهت لهم وڵاته، تهنانهتلهگهر وهها وتووێژێك بهسهرهنجامیش بگات، نابیندرێ.

ئهمریكا و دهوڵهتی بێ بنهمای ئهشرهف غهنی و گرووپی تاڵهبان و باقی ڕهوتهئیسلامیهكانی ناو ئهفغانستان لهماوهی سێ دهیهی ڕابردوودا نیشانیان داوهكهههرههموویان بهشوێن بهرژهوهند و قازانجی خۆیانهوهن و بۆ گهیشتن بهو ئامانجهیان ههتا ئێستا لهگیان و ماڵی جهماوهری ستهملێكراو و ههژاری ئهفغانستان مایهیان داناوه‌. لهو نێوهدا ژنانی ئهفغانستان كهتابهئهمڕۆ یهكهمین قوربانیانی ئهم وهحشیگهری و بهربهریهتهبوون، بهدهیان جار نیگهرانیی و دژایهتیی خۆیان لهگهڵ ئهمجۆرهوتووێژانهڕاگهیاندووه‌. لهبهر ئهوهیكهباش دهزانن كهئهوهههر ئهو تاڵهبانهیهكهلهسهردهمی دهسهڵاتیدا، ژنان و منداڵانی لهههموو مافهئیسانیهكان و لهكار و لهفێربوون و لهههموو جۆر ئازادییهك بێبهری كردبوو. نوێنهری سهرهكیی تاڵهبان لهوتووێژیئاشتیدا وتبووی كهلهئهفغانستان، لهژێر ناوی مافی ژن، ههوڵ بۆ پهرهپێدانی فهحشا لهئارادایه‌. تاڵهبان ئێستاش لهسهر سهقامگیر كردنی كۆماری ئیسلامی و داڕشتنی یاسای بنهڕهتی لهسهر بنهمای یاسای دژهژن و كۆنهپهرستانهی شهریعهتی ئیسلامی پێداگری دهكات و لهگهڵ بهدهسهڵات گهیشتنهوهی دووبارهی ئهم گرووپه، ئازادی و مافێك كهژنان بههێزی خهباتی خۆیان و پیاوانی ئازادیخواز بهدهستیان هێناوه، لهدهستی دهدهنهوه‌. ئهوان مافی خۆیانهكاتێك كهدهڵێنچۆن لهئاشتییهك نهترسێین كهفێركردن و كار لهئێمهدهستێنێتهوه؟

تاڵهبان بهرههمی سیاسهتی داگیركارانهی زلهێزهكانی سهرمایهدارییهو وهك باقیی گرووپ و دهوڵهتهئیسلامیهكانی جیهان، تهنیا لهڕێگهی وهحشیگهری و جهنایهت و كوشتار، دهسهڵاتهكهی دهپارێزێ. ئهمریكا و باقیی زلهێزهئیمپریالیستهكان بۆ پاراستنی بهرژهوهندی خۆیان لهناوچهكه،ئهو ڕهوتانهبهكار دێنن و سیاسهتی تیرۆر و كوشتار درێژهپێدهدهن. بێگومان، جهماوهری كرێكار و زهحمهتكێشی ئهفغانستان و باقیی وڵاتهكان، تهنیا بههاتنهمهیدان و پێكهێنانی بزووتنهوهی كۆمهڵایهتی، بهئاراستهو ستراتێژی ڕادیكاڵ، دهتوانن ڕهوتهكۆنهپهرستهكان و دهوڵهتانی پارێزهریان ناچار بهپاشهكشهبكهن و دهسهڵاتی خۆیان دامهزرێنن.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *