قه‌یرانی ئابووری و ئاسۆی سیاسیی داهاتووی عێراق

ڕۆژی پێنجشهممه٢٢ی مانگی خهزهڵوهر پارلهمانی عێراق لهدانیشتنێكی پڕ لهگرژی دا، خواستی دهوڵهتی كازمیی بۆ وهرگرتنی وام لهسهرچاوهدهرهكییهكان پهسند كرد. بهپێی ئهم پهسندكراووهڕێگهبهدهوڵهت دهدرێ كهتا ئاستی ١٠ ملیارد دۆلار لهبانكی جیهانی و سندووقی نێونهتهوهیی پووڵ وام وهربگرێت. ئهگهرچی كازمی داوای ٣٤ ملیارد دۆلاری كردبوو، بهڵام پارلهمان ئاستی ئهو وامهی بۆ ١٠ ملیارد دۆلار كهم كردهوه‌. بهپێی ئهم گهڵاڵهیه، حكوومهتی ههرێمی كوردستان، هیچ بهشێكی لهو وامه پێنادرێ. ههربۆیهنوێنهرانی كورد، پارلهمانی عێراقیان، بهنیشانهی ناڕهزایهتی بهجێ هێشت و لهدهنگدانهكهدا بهشداریان نهكرد. بهدهر لهو گرژیهسیاسییهی كهلهماوهی ڕۆژانی ڕابردوودا لهنێوان حكوومهتی ههرێمی كوردستان و دهوڵهتی ناوهندی عێراق، لهسهر ئهم مهسهلهیهپێكهاتووه، ئهوهیكهلهپهیوهند لهگهڵ داهاتووی عێراقدا گرینگتره، لێكدانهوهی باروودۆخێكهكهتێیدا دهوڵهت بۆ دابین كردنی پێداویستیهكانی ڕۆژانهی بهڕێوهبردنی وڵات، ناچار بووهوامی دهرهكی وهرگرێ. بهوتهیحامێد ئهلموسهویئهندامی كۆمیسیۆنی ئابووری لهپارلهمانی عێراق، دهوڵهتی عێراق بهسهرچاوهكانی ناوخۆ و سیستمی بانكی جیهانی، بڕی ٨٠ ملیارد دۆلار قهرزداره‌.  دهوڵهتی عێراق ڕایگهیاندووهكهلهمانگهكانی داهاتوودا ناتوانێ مووچهی كارمهندانی دهزگاكانی بهڕێوهبهری و ئیداری بدات. كهوابوو بهشێكی ههرهزۆری ئهو وامه١٠ ملیارد دۆلارییه، دهكرێتهمووچهی ٤ و نیو ملیۆن كارمهندی دهوڵهت و ٤ ملیۆن خانهنشینی ئهم وڵاتهلهماوهی سێ مانگی داهاتوودا و ههروهها خهساری شهڕی كوهیتیشی لهلایهن دهوڵهتی عێراقهوهلێ دهردهكرێ.

ههیسهم ئهلجهبووریئهندامی كۆمیسیۆنی دارایی پارلهمانی عێراق وتوویهتی كهسندووقی نێونهتهوهیی پووڵ بهههموو بانكهجیهانیهكانی ڕاگهیاندووهكهبههۆی باروودۆخی نالهباری ئابووری، لهدانی وام بهعێراق خۆ ببوێرن. كهوابوو وهرگرتنی وام لهلایهن دهوڵهتی عێراقهوهتهنیا لهڕێگهی سندووقی نێونهتهوهیی پووڵ و بهپێی مهرجهتایبهتهكانی ئهوان، جێبهجێ دهبێت.

عێراق به٣٩ ملیۆن جهمعیهتهوه، وڵاتێكی تاكهبهرههمییهكه٩٢ لهسهدی داهاتی دهوڵهتهكهی له ڕێگهیفرۆشتنی نهوتهوهدابین دهكرێت. قهیرانی كۆرۆنا و هاتنهخوارهوهی خێرای بههای نهوت، دهوڵهتی ئهم وڵاتهی لهگهڵ قهیرانی ئابووری و ماڵیی توند بهرهوڕوو كردووهتهوه و لهباروودۆخی سیاسیی ئێستادا و لهگهڵ هاتنهخوارهوهی پتر له٥٠ لهسهدیی داهاتهنهوتییهكان، هیچ ئاسۆیهك بۆ چوونهدهرهوهلهو قهیرانهبهدی ناكرێ. لهئێستادا ئهم وڵاتهلهبهردهم داڕمانی ئابووری دایه‌. ئهوهش لهحاڵێكدایهكهعێراق بهمامناوهندی ههناردهی ٤ ملیۆن بهرمیل نهوت لهڕۆژدا، چوارهمین وڵاتی ههناردهكاری نهوتهلهجیهاندا. دهوڵهتی عێراق سهرهڕای ئهو داهاتهكهڵانانهی كهلهسهردهمی ڕهونهقی فرۆشتنی نهوت لهئیختیاری دابوو، بههۆی گهندهڵی ماڵی و دزییهكهڵانهكان، شهڕی ناوخۆیی و ناكارامهیی ئیداری، تهنانهت نهیتوانیوهخزمهتگوزارییهسهرهتاییهكانی وهك ئاو و كارهبای خهڵك دابین بكات. ئهوهش لهحاڵێكدایهكههێستاش وێرانییهكانی شهڕی داعش نۆژن نهكراوهتهوه‌‌ و بهشێك لهئاوارهكان نهگهڕاونهتهوهماڵهكانی خۆیان.

لهوهها باروودۆخێكدا، ڕێكخراویشهفافیهتی نێونهتهوهییكهڕێكخراوێكی غهیرهدهوڵهتییهو ساڵانهدهركهوتهی گهندهڵی، بهپێی ئاستی دزی، بهرتیل، گهندهڵی ماڵیی ناو دهوڵهتهكان و دهزگای قهزایی وڵاتهكان، بڵاو دهكاتهوه، بهردهوام پلهی یهكێك له گهندهڵترین وڵاتهكانی جیهانی بهعێراق داوه‌. سهرهڕای ئهوانه، گرووپهكانی حهشدی شهعبی كهڕاستهوخۆ لهكۆماری ئیسلامی فهرمان وهردهگرن و تهغزیهدهكرێن،  بهكردهوه، وهك دهوڵهتێك لهناو دهوڵهت دان. ئهوان لهخهلافكاریدا سنوورێك ناناسن، لهدزی نهوتهوهبگرهتا كۆنتڕۆڵ كردنی دهروازهكانی سنووری تا قاچاغی دهرمان، ماددهی هۆشبهو تا كوشتنی ناڕازیان و تیرۆری چالاكانی سیاسی، لههیچ كردهوهیهكی دژهمرۆیی دهستیان ناپارێزن و لهگیان و ماڵی خهڵك بهربوون.

پێویستهبهههموو ئهو كێشانهی كهلهئێستادا دهوڵهتی عێراق لهگهڵیان بهرهوڕوویه، سهرههڵدانی دووبارهی داعش، داگیركرانی بهشێك لهناوچهكانی كوردستانی عێراق لهلایهن ئهرتهشی توركییهو دواهاتهپڕمهترسییهكانی، گرژییهكانی نێوان حكوومهتی ههرێم و دهوڵهتی ناوهندیش زیاد بكهین.

ئهگهرچی دهوڵهتی كازمی بهڵێن بهخهڵك دهدات كهپاش ههڵبژاردنهكانی ساڵی داهاتوو باروودۆخهكهباشتر دهبێت و باس لهمۆجیزهی نیزامی ههڵبژاردنی نوێ دهكات، بهڵام ئاشكرایهكهمیلیشیای حیزبهسیاسییهكان و حهشدی شهعبی وهك دهوڵهتێك لهناو دهوڵهت دا، بههیچ نیزامێكی ههڵبژاردن، تهنانهت ئهگهر بهڕواڵهت دیمۆكراتیك تریش بێت، ڕێگهنادهن كهدابهشكاریی ئێستای دهسهڵات تێك بدات. تهنانهت ئهگهر كازمی بهكۆدتایهكی نیزامیی، بهیارمهتیی ئهمریكاش دڵی خۆش كردبێ، ئاكامهكهی، بێجگهلهههڵگیرسانی شهڕێكی ناوخۆیی خوێناویی دیكهو قۆناغێكی دیكهلهكوشتار و وێرانی، شتێكیتر نابێت. دیسان لهو باروودۆخهشدا، ژیانی ئاسایی لهخهڵك زهوت دهكرێت و كۆمهڵگای عێراق لهگهڵ ههژاری و قهیرانێكی توندتری دیكهبهرهوڕوو دهبێتهوه‌.

لهڕاستیدا، لهچوارچێوهی سیستمی سیاسیی ئێستای عێراقدا، كهلهماوهی ١٧ ساڵی ڕابردوودا، حیزبهتاییفی و ئایینیهكان، لهڕێگهی هێزی چهكدار و دهخاڵهت و پشتیوانیی كۆماری ئسلامییهوه، ئۆرگانهسهرهكیهكانی دهسهڵاتیان لهنێوان خۆیاندا دابهش كردووهو ههر گرووپێك لهههوڵی گهورهكردنهوهی بازنهی دهسهڵاتهكهی دایهبۆ دزی و گهندهڵیی زیاتر، هیچ سههمێك بۆ باشتر كردنی ژیانی خهڵك، گهشهی ئابووری و خزمهتگوزاریی كۆمهڵایهتی نامێنێتهوه‌. لهوهها باروودۆخێكدا، درێژهو پهرهسهندنی ناڕهزایهتیی جهماوهری وهگیان هاتوو لهههژاری، گهندهڵی و نائهمنیی زاڵ بهسهر عێراق و ڕووخاندنی كۆماری ئیسلامی لهئێران، تهنیا ئهو ئاسۆ ڕوونانهن كهدهكرێ هیوامان پێیان بێت

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *