فه‌له‌ستین، كۆتایی خه‌ونێك یان قۆناغێكی نوێ له‌ خه‌بات

لهماوهی ڕۆژانی ڕابردوودا، بۆ جارێكی دیكه، تهوهری داگیركاریی دهوڵهتی ئیسرائیل و بڕیاری ئهم دهوڵهتهبۆ پهیوهست كردنی یهك سێههمی لێواری ڕۆژاوای ئۆردۆن لهوڵاتی فهلهستین، هاتهناو میدیاكانهوه‌. ئهوهیكهههتا ئێستا ڕاگهیهندراوهئهوهیهكهدهوڵهتی ئیسرائیل بهنیازهچهند بهشێك لهلێوارئاوی ڕۆژئاوای ڕووباری ئۆردۆن داگیر بكات  و بهتهواوی وهك بهشێك لهوڵاتی ئیسرائیل لهقهڵهمی بدات. ئهم پڕۆژهیهلهڕاستیدا، بهشێكی دیكهیهلهگهڵاڵهیموعامهلهی قهڕنهكهی ترامپ و نهتانیاهوو. ئهوان له٢٨ی ژانویهدا لهكۆنفرانسێكی ڕۆژنامهوانیی هاوبهشدا، باسیان لهگهڵاڵهی كۆشكی سپی بۆ ڕۆژههڵاتی ناوهڕاست، لهژێر ناویموعامهلهی قهڕنكرد.  یهكهمین ههنگاوی ئهم گهڵاڵهیه، ناساندنی ئورشهلیم وهك پێتهختی ئیسرائیل بوو.  لهئێستاشدا قهرارهبهشێكی دیكهی شكڵ بگرێت. وهزیری دهرهوهی ئهمریكا، بۆ جارێكی دیكه، ڕۆژی چوارشهممه، لهسهر پشتیوانیی ئهمریكا لهم گهڵاڵهیهپێداگری كرد و ڕایگهیاند كهبڕیار لهسهر چونیهتی بهكردهوهدهرهێنانی، وهئهستۆی ئیسرائیله‌. ڕاگهیاندنی قۆناغی یهكهمی ئهم پهیوهست كردنهلهڕۆژی چوارشهممهوهلهگهڵ كاردانهوهی جۆراوجۆر بهرهوڕوو بووهتهوه‌. یهكیهتیی ئۆرووپا، بهڕێوهبهری گشتی ڕێكخراوی نهتهوهیهكگرتووهكان، بهشێكی زۆر لهئهندامانی شۆرای ئهمنییهت، یهكیهتیی عهرهب، ههر كامیان بهبهجۆرێك ناڕهزایهتیی خۆیان لهئاست ئهم بڕیارهدهربڕیو باسیان لهدواهات و نائارامیهكانی بهكردهوهدهرهاتنی ئهم گهڵاڵهیهلهناوچهی پڕ لهكێشهی ڕۆژههڵاتی ناوهڕاست كرد. هێندێكیان ڕایانگهیاند كهبڕیاری یهك لایهنهی دهوڵهتی ئیسرائیل، پێكهێنانی وڵاتی سهربهخۆی فهلهستین، كهلهبڕیارنامهی ساڵی ١٩٤٧ی ڕێكخراوی نهتهوهیهكگرتووهكاندا هاتووه، لهگهڵ كێشهی گهورهبهرهوڕوو دهكاتهوه‌. “گهڵاڵهی موعامهلهی قهڕنو بڕیاری ههتا ئێستای دهوڵهتی ئیسرائیل ئهوندهبێشهرمانهیهكهتهنانهت ناڕهزایهتیی پتر له٨٠ لهسهدی نوێنهرانی حیزبی دیمۆكراتی ئهمریكای، كهبهلایهنگرانی جیدیی ئیسرائیلش دهناسرێن، لێكهوتووهتهوه‌. ههڵبهت ئهوان دهشزانن كهئهم دهربڕینی ناڕهزایهتییه، لهدوعای یهكشهممانهی قهشهیهك زیاتر نییه  و لهباشترین حاڵهتدا بۆ ئهوهیهكهخهمی بیسهر بڕهوێنێ. ئیماڕاتی یهكگرتووی عهرهبی و پاشای ئۆردۆن ڕایانگهیاندووهكهئهگهر دهوڵهتی ئیسرائیل دست بداتهوهها كردهوهیهك، پهیوهندیهكانیان لهگهڵ ئهم دهوڵهتهدهپسێنن. ئهگهرچی ڕاگهیهندراوهكهنهتانیاهوو، ڕۆژی ههینی، لهپهیوهندیهكی تهلهفونیدا لهگهڵ مهحموود عهباس ڕایگهیاندووهكهتهنیا بهشێك لهگوندهیههوودی نشینهكان پهیوهست دهكاتهوه، و مهحموود عهباسیش ئامادهبوونی خۆی بۆ وتووێژ ڕاگهیاندووه، بهڵام ئاشكرایهكهئهوهش هیچ گۆڕانكاریهك بهسهر جهوههری ئهم تهوهرهناهێنێت كهدهوڵهتی ئیسرائیل، دهوڵهتێكی داگیركهرهو لهههر دهرفهتێك بۆ داگیركردنی وڵاتی فهلهستین كهڵك وهردهگرێ. لهبیرمان نهچێتهوهكهتهنانهت دابهشكردنی ئهم ناوچهیهلهنێوان یههوودی و فهلهستینیهكان، لهساڵی ١٩٤٧شدا زۆر ناعادڵانهبوو و لهههمان حاڵیشدا دهوڵهتی ئیسرائیل هیچكات سنووری جۆگرافیایی خۆی دیاری نهكرد تا بهردهوام بتوانێ درێژهبهداگیركاریهكانی بدات. نهتانیاهوو زۆر بهپهلهیهكهئهم داگیركاریهزۆوتر ئهنجام بدات. ئهو بهنیازهكهبهر لهههڵبژاردنی مانگی نوامبری سهرۆك كۆماری ئهمریكا، ئهم باروودۆخهتازهیهلهناوچهداگیركراوهكان سهقامگیر كات، تا ئهگهر تهنانهت ترامپیش ههڵنهبژێردرایهوه، دهوڵهتی داهاتووی ئهمریكا لهگهڵ كردهوهی ئهنجام دراو بهرهوڕوو بكاتهوه‌.

لهڕاستیدا، ناتانیاهوو، به دهستپێكی قۆناغیپهیوهست كردنی چهند بهشێك لهلێواری ڕۆژئاوا، لهئهوهڵی مانگی ژووئیهوه، درێژهبهسیاسهتێكی داگیركارانهدهدات كهلانیكهم لهشهڕی شهش ڕۆژهی ١٩٦٧هوهبهرهئهملا، بهدوایهوهبووه‌.  بهگرتنهبهری ئهم سیاسهته، ههم بهرزاییهكانی جهولانی سووریهی داگیر كردووهو ههم لهڕێگهی پهرهپێدانی گوندهیههوودی نشینهكان لهناوچهكانی فهلهستین، دانیشتووانی خۆجێیی لهوڵاتهكهی خۆیان دهركردووه‌. پانتاییهك كهلهئێستادا بۆ ئهو وڵاتهماوهتهوهتهنانهت كهمترهلهبیست لهسهدی ئهو پانتاییهی كهلهلایهن ڕێكخراوی نهتهوهیهكگرتووهكانهوهبۆ ئهم وڵاتهدیاری كرابوو. نهواری غهزهبهڕواڵهت لهدهست فهلهستینیهكان دایه، بهڵام كێیهكهنهزانێ كهئهوێش زیندانێكی گهورهی سهرئاواڵهیهو ههموو ڕۆژێ بهبیانووی بوونی حهماس، خهڵك ماڵهكانیان بهسهر دا دهڕووخێ. بهشێكی دیكهكهبهڕواڵهت لهژێر دهسهڵاتی دهوڵهتی خۆبهڕێوهبهری مهحموود عهباس دایه، وهها خۆدموختاریهكهكهدهوڵهتی ئیسرائیل ههركات بهپێویستی بزانێ ڕێگهبهخۆی دهدا كهگوندی یههوودی نیشین درووست بكات و هاوكات بهبیانووی جۆراوجۆرهوه، جهولانگای ههموو ڕۆژێی هێزهداگیركهرهكانی ئیسرائیله‌.

بێ گومان فهلهستینیهكان، ئهم دهستدرێژیهئاشكرایه و ئهم داگیركاریهتازهیهبێ وڵام ناهێڵنهوه‌. ڕۆژی دووشهممهی ڕابردوو سهرهڕای ههموو ئهو بهربهستانهیكهدهوڵهتی ئیسرائیل دایسهپاندووه، ههزاران كهس لهخهڵكی فهلهستین، لهنزیك شاری جریكۆ، دهستیان دایهڕێپێوان. ڕهنگبێ ترامپ و نهتانیاهوو لهئێستادا بتوانن بهشێكی دیكهلهوڵاتی فهلهستین بهخاكی ئیسرائیل پهیوهست بكهن، بهڵام بێ گومان ناتوانن ئاواتی بهرحهقی پێكهێنانی دهوڵهتی فهلهستین لهم خهڵكهبستێننهوه‌. ئهوهیكهلهئێستادا ڕهوتهكۆنهپهرستهكانی وهك حهماس و كۆماری ئیسلامی و یان دهوڵهتی گهندهڵی مهحموود عهباس خۆی بهنوێنهری خهڵكی فهلهستین دهزانێ، هیچ لهو ڕاستیهكهم ناكاتهوهكهنهتهوهیهك كه٧ دهیهیهبۆ دابین كردنی خواستی عادڵانهی خۆیان بهشهڕ دێن و تهسلیمی ئهم داگیركاریانهنهبوون، ئهمجارهشیان تهسلیم نابن. بێ گومان ئهو نهسلانهی وا لهبیری مێژوویی خۆیاندا، قارهمانیهتیی ئهم خهڵكهیان پاراستووه، ئهو نهسلانهی كه لهكاتی بهدونیا هاتنیانهوه، لهكهمپهكانی پهنابهری، ئاواتی گهڕانهوهیان بۆوڵاتهكهی خۆیان لهدڵ دایهو یان ئاواتهخوازی ژیانێكی ئینسانین، سهرهڕای قووڵترین تراژێدیی زاڵ بهسهر چارهنووسیانهوه، ملكهچی ئهم باروودۆخهنابن. برینی ژاناوی ئهوان برینێكی قووڵهكهمۆری خۆی لهسهر ههموو ڕووداو و گۆڕانكاریهكانی ناوچهكهداوه‌. ئهم برینهبهدهستدرێژی و داگیركاری ساڕێژ ناكرێت.

بێ گومان پێشڕهویی بزووتنهوهناڕهزایهتیهكان لهلۆبنان و عێراق و گۆڕانكاریی شۆڕشگێڕانهلهئێران، باروودۆخی بابهتیی گونجاو بۆ ڕزگاریی خهڵكی فهلهستین لهداگیركاری و لهچنگ هێزهكۆنهپهرستهكان دابین دهكات. بهدڵنیاییهوه، موقاومهتی نهتهوهیهك لهپێناو مافی ژیانی خۆی، بهسیاسهتی داگیركهرانهو ڕهگهزپهرستانهی لهمجۆره، تێكناشكێت.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *